Home / Opinión / ‘Ferrol Rebelde’

‘Ferrol Rebelde’

Nesta sección o experto en interpretación do patrimonio e guía dos roteiros ‘Ferrol coas Irmandades da Fala’ e ‘Ferrol Rebelde’, postos en marcha polo Concello de Ferrol, Marcos Abalde, explica a historia das Irmandades e a de 100 anos de historia obreira en Ferrol falándonos de cada unha das paradas das rutas.

A Capela Sistina Galega

Flor do castiñeiro na 'Capela Sistina Galega' do Casino Ferrolán (foto: M.A.)

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol coas Irmandades da Fala’ | Venres 21 outubro | 11:43 En 1925 Rodolfo Ucha concluíu o monumental edificio do Casino Ferrolán e Bello Piñeiro comezou a decorar a súa Sala de Conversas. En tres etapas, ao longo de máis dunha década, vai completar un conxunto mural considerado a Capela Sistina Galega. Unha creación de cento cinco metros cadrados onde exalta a paisaxe autóctona como un dos trazos do ser auténtico e diferente de Galiza. O pintor do Seixo inundou os casetóns do teito e as paredes da flora galega emblemática: castiñeiro, carballo, piñeiro, toxo e xesta. Engadiu a esta harmoniosa ornamentación: o escudo do Casino, un medallón, dúas representacións de Santo André, unha réplica do lenzo Beiramar, un Nocturno e outro de Doroña. A Sala de ...

Leer más »

A Irmandade da Fala como escola de activistas: Manuel Fernández Barreiro

A ferrolá rúa Dolores a principios do século XX

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol coas Irmandades da Fala’ | Venres 14 outubro | 14:39 A Irmandade da Fala converteuse nunha auténtica escola de activistas. Durante a Segunda República, boa parte dos seus membros vai ocupar un papel protagonista en diferentes partidos políticos. Podemos dicir que a Irmandade da Fala forxou o rexo carácter republicano e galeguista de Ferrol. O 15 de abril de 1917 a Irmandade de Ferrol escolleu unha directiva formada por Xaime Quintanilla, García Niebla, Euxenio Charlón e Cabo Pastor. Despois da Asemblea de Monforte de 1922, a Irmandade tomou un novo pulo e transformouse na delegación da Irmandade Nacionalista Galega. Grazas á Fundación Losada Diéguez coñecemos os nomes e enderezos dos novos responsábeis: Xaime Quintanilla (Dolores 64, 1), Manuel Fernández Barreiro (Dolores 61, 2) e Manuel Morgado ...

Leer más »

Aurelio Ribalta tivo un soño

Aurelio Ribalta e outros membros das Irmandades na Semana Galega de Barcelona

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol coas Irmandades da Fala’ | Venres 7 outubro | 11:29 Foi un ferrolán indignado pola marxinación do noso idioma quen vai impulsar un inmenso paso no espertar da conciencia de Galiza. Aquel intelectual chamábase Aurelio Ribalta e dirixía Estudios Gallegos. Nesta revista anticipou o ideario modernizador promovido polas Irmandades da Fala. No número de decembro de 1915 realiza unha enquisa sobre a situación do galego na escola entre o profesorado de ideas máis avanzadas. Son ben actuais as reflexións de García Niebla: «Entendo que as pretensións de Cataluña de ensinar en catalán nas súas escolas é cousa moi axeitada á razón e xustifica a súa admirábel intuición pedagóxica. Hai tempo que teño un pensamento e no verán próximo verei de levalo á práctica: realizar cos nenos ...

Leer más »

Xaime Quintanilla, irmán da fala

Xaime Quintanilla

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol coas Irmandades da Fala’ | Venres 30 setembro | 11:57 «Traballar, traballar, traballar». Ese era o lema de Xaime Quintanilla. El foi o principal dinamizador da Irmandade da Fala de Ferrol, vai dirixir o coro Toxos e froles, fundar a editora Céltiga, montar as súas propias obras de teatro e escribir ducias de artigos. Vivía e tiña a súa consulta na rúa Dolores 64, 1º. Nesta casa, a intelectualidade ferrolá mantiña un animado faladoiro, que o propio Carvalho Calero chegou a coñecer. Como representante da Irmandade de Ferrol, Xaime Quintanilla asistiu en 1918 ao primeiro congreso de todas as Irmandades da Fala de Galiza. Alí aproban un programa de claro carácter progresista, o Manifesto Nacionalista de Lugo: «Tendo a Galiza todas as características esenciais de nacionalidade, ...

Leer más »

Mestres da liberdade: García Niebla e Francisco Iturralde

«El Centro Cultural del Ferrol en una de sus excursiones - A la derecha los niños de las colonias ferrolanas con su profesor Sr. Niebla».

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol Rebelde’ | Venres 22 abril 2016 | 8:32 García Niebla revoltábase contra unha “escola torturadora” e sacaba os seus alumnos daqueles fríos edificios para que coñecesen cos seus propios ollos fábricas, montes e monumentos. Camiñaban até corenta quilómetros e regresaban con “ferrados de saúde”. Tiñan que enfrontarse a incomprensión da sociedade da época. Mesmo había quen os insultaba e humillaba cando se atopaba con eles pola rúa. García Niebla limitábase a aplicar os principios da “Institución Libre de Enseñanza”. Coñecera a Giner de los Ríos na praia de Gandarío, en Bergondo. Foi o propio Cossio que llo presentou. Este extraordinario pedagogo afirmaba: «O noso ideal é a escola ao aire libre». Ademais, podemos considerar a García Niebla como un precursor do ecoloxismo. Organizou grandes plantacións colectivas ...

Leer más »

«A vida podedes quitarme, mais non a dignidade»

Cabezallo da carta Vilaboy(1)

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol Rebelde’ | Sábado 16 abril 2016 | 11:18 Desde o día en que me colleron (sen sentido porque con vida xamais me deixaría atrapar), non lles importou que estivese case moribundo. Primeiro foron os “interrogatorios” de 12 e 14 horas até que esgotado perdía o coñecemento. E cando viron que con palabras e promesas nada tiraban de min, comezaron as torturas. Os meus pés e mans nin eu mesmo os coñezo. Estiven 15 días que non podía mexar máis que sangue. Con todo, resistín e resisto sen flaquear. Cando, a cambio de me converter en chivato, me prometían respectar a vida, curarme, darme abundante diñeiro para me ir ao estranxeiro, o mesmo que cando sangrando e case sen vida me gritaban: cantas ou matámoste. A miña ...

Leer más »

Xaime Quintanilla proclama a República

Xaime Quintanilla

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol Rebelde’ | Venres 8 abril 2016 | 9:51 O reloxo da Porta do Dique marcaba as seis da tarde. Xaime Quintanilla, Matías Usero e Alfonso Quintana estaban asomados ao balcón da casa consistorial do Cantón de Molíns. O 14 de abril de 1931 era un día solleiro. Eles anunciaron o triunfo da República á multitude congregada. Foi tal o entusiasmo que algunha xente realizou con papel improvisados gorros frixios, símbolo da emancipación dos escravos. En Ferrol, a alianza republicano-socialista conseguira 26 dos 33 concelleiros. De maneira unánime adoptan as primeiras medidas: comunicar ás demais autoridades a proclamación da República, declarar o día seguinte feriado e retirar da presidencia o retrato de Alfonso XIII para o substituíren polo de Concepción Arenal. Ás beiras da ilustre ferrolá colocan ...

Leer más »

En Ferrol os libros tamén arden mal

Queima de libros no porto da Coruña en 1936

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol Rebelde’ | Venres 1 abril 2016 | 11:48 Na rúa Real 138, o Centro Obreiro de Cultura abriu a maior biblioteca de Ferrol e unha das máis importantes de Galiza. Contaba con máis de 10.000 volumes. Durante a Segunda República converteuse na institución cultural máis importante da cidade. Os traballadores da construción naval inauguraron o Centro Obreiro de Cultura en 1911. Para alén da biblioteca, desenvolveron diferentes actividades: Certame Científico-Sociolóxico, escolas gratuítas para crianzas orfas, excursións instrutivas, un museo de historia natural, homenaxes a Concepción Arenal… Neste local, Carvalho Calero deu a súa primeira conferencia. Por aquí pasou Castelao, Quintanilla, Matías Usero, Hildegart, Rubia Barcia… Após o golpe de estado de 1936, os sublevados clausuran e saquean esta magnífica biblioteca. Tamén van saquear a biblioteca da ...

Leer más »

Unídevos, irmás proletarias!

Amalia Fraguela

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol Rebelde’ | Venres 25 marzo 2016 | 11:35 Nos anos corenta Amalia Fraguela traballou limpando os servizos públicos que estaban baixo o palco da música do Cantón. En 1912, funda o pioneiro grupo anarquista feminino a Antorcha. Estas libertarias redactan un manifesto animando ás mulleres a construír un mundo sen deus nin amo. O laicismo é outra constante da cultura proletaria, por iso Amalia Fraguela evita os nomes do santoral e inscribe a súa filla no rexistro civil do concello como Luz Armonía. A loita contra o encarecemento dos alimentos protagonizou o primeiro mitin convocado polas mulleres ferrolás en 1919. Estas activistas pertencían ao Grupo Feminino Socialista. A súa secretaria, Josefina Neira Fernández, colaborou no voceiro socialista El Obrero. Tamén destacou como oradora en defensa dunhas ...

Leer más »

Esteiro, baluarte proletario de Galiza

Imaxe aérea do derribo do barrio de Esteiro

MARCOS ABALDE | ‘Ferrol Rebelde’ | Venres 18 marzo 2016 | 9:45 Esteiro é o barrio obreiro máis antigo de Galiza. Foi construído en 1750, antes que o propio barrio da Magdalena. No entanto, en 1974, a especulación urbanística devasta este barrio histórico e expulsan a súa poboación a Caranza. Alí primeiro aloxan as familias en barracóns prefabricados e despois serán ciscadas en diferentes edificios. Como se isto non chegase, a ampliación de Bazán arráncalle ao barrio o peirao de San Fernando. O exército expropia o peirao de Fontelonga. Por último, un pavillón deportivo, un colexio e un instituto ocupan o antigo Campo de Batallóns, que era un parque natural cheo de árbores usado polas xentes de Esteiro como zona de esparexemento. Das seis rúas paralelas orixinarias, hoxe só restan ...

Leer más »